Khi bàn luận về chủ đề giới tính, hầu hết mọi người chỉ nghĩ đến hai khái niệm quen thuộc là nam và nữ. Tuy nhiên, thực tế không phải ai sinh ra cũng có cấu tạo sinh học trùng khớp với một trong hai giới này. Trong đó, có những người nằm ngoài hệ thống phân loại theo hệ nhị nguyên, tức nam – nữ, họ được gọi là Intersex. Vậy Intersex là gì? Hãy đọc qua bài viết sau để hiểu tường tận hơn nhé!
Intersex là gì? Intersex viết tắt của từ Intersexual, có nghĩa là lưỡng tính hay liên giới tính, đây là thuật ngữ nói về những người có đặc điểm sinh học không tương đồng với định nghĩa điển hình của nam hay nữ. Ví dụ một người mang nhiễm sắc thể nam (XY), nhưng lại có bộ phận sinh dục ngoài trông giống nữ và ngược lại. Ngoài ra, một số người còn có cả buồng trứng và tinh hoàn.
Intersex là gì?
Giới tính luôn là chủ đề thu hút sự quan tâm của đông đảo mọi người, nó thường gắn liền với hai khuôn mẫu quen thuộc là nam và nữ. Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt, cơ thể con người lại không tuân theo cách phân loại này, dẫn đến sự ra đời của một khái niệm mới về giới mà ít ai biết đến, đó là Intersex.
Vậy thực chất Intersex là gì? Intersex hiểu theo tiếng Việt là lưỡng tính hay liên giới tính, đây là thuật ngữ mô tả người mang các đặc điểm sinh học không trùng khớp với định nghĩa thông thường của nam hoặc nữ. Những đặc điểm này có thể liên quan đến cấu trúc bộ phận sinh dục, hệ sinh sản, nồng độ hormone hoặc nhiễm sắc thể. Người lưỡng tính thường có cơ quan sinh dục không rõ ràng, khác với hình thể bên ngoài, hoặc có bộ gen chứa cả nhiễm sắc thể nam và nữ.
Ví dụ, một người mang cặp nhiễm sắc thể đặc trưng của nam (XY), nhưng lại có cơ quan sinh dục ngoài phát triển theo hướng nữ. Hoặc ngược lại, người có cấu trúc sinh học bên trong là nữ giới, tức nhiễm sắc thể XX, nhưng bộ phận sinh dục ngoài lại có hình thái giống nam giới.
Sau đây là các đặc điểm điển hình của người liên giới tính:
– Cơ quan sinh dục không rõ ràng: Ngay từ khi chào đời, bộ phận sinh dục không có hình dạng rõ ràng là dương vật hay âm hộ, khiến việc xác định giới tính sinh học trở nên khó khăn.
– Hệ sinh sản chưa phát triển đầy đủ: Một số người có buồng trứng, tinh hoàn hay cấu trúc sinh sản chưa hoàn thiện, hoặc phát triển không giống như những người có giới tính nam hay nữ điển hình.
– Cơ thể không phản ứng đúng với hormone giới tính: Dù có hormone sinh dục (nam hoặc nữ), nhưng cơ thể lại không tiếp nhận hoặc phản ứng bất thường, gây ảnh hưởng đến sự phát triển của các đặc điểm giới tính như ngực, lông mu, giọng nói, cơ bắp,…
– Nhiễm sắc thể không đồng nhất: Có người intersex mang cả nhiễm sắc thể XX (nữ) và XY (nam). Điều này đồng nghĩa với việc họ sở hữu đặc điểm di truyền của cả hai giới. Đây là một trong những dạng liên giới tính phức tạp nhất.
Có bao nhiêu dạng người liên giới tính?
Dưới góc nhìn y học hiện đại, liên giới tính có thể biểu hiện dưới nhiều dạng khác nhau. Mỗi dạng intersex phản ánh một cơ chế phát triển giới tính riêng biệt, liên quan đến sự khác thường về hormone, cấu trúc cơ quan sinh dục hoặc hệ nhiễm sắc thể. Dưới đây là các dạng liên giới tính phổ biến:
Liên giới tính giả ở nữ
Người có bộ nhiễm sắc thể XX và buồng trứng, tức cấu trúc giới tính bên trong là nữ. Tuy nhiên, do tuyến thượng thận tiết ra quá nhiều hormone androgen (hormone đặc trưng của nam), nên bộ phận sinh dục ngoài bị ảnh hưởng và xuất hiện các đặc điểm giống nam. Dẫn đến hiện tượng âm vật phình lớn bất thường, môi lớn dính lại trông như bìu. Trường hợp nặng có thể xuất hiện ống tiểu như nam giới có tinh hoàn ẩn.
Nguyên nhân gây ra liên giới tính giả ở nữ chủ yếu là do hội chứng thượng thận sinh dục bẩm sinh, hoặc bắt nguồn từ việc thai phụ uống nhiều thuốc chứa androgen trong thai kỳ.
Liên giới tính giả ở nam
Dù mang nhiễm sắc thể XY và có tinh hoàn, nhưng đặc điểm sinh học của người thuộc nhóm này lại không giống như nam giới do bị thiếu hụt hoặc rối loạn hormone testosterone hay MIS (chất cần thiết để hình thành cơ quan sinh dục nam). Kết quả là bộ phận sinh dục ngoài không có hình thái rõ ràng. Nhiều trường hợp được cho là nữ khi mới sinh, dù về mặt di truyền là nam.
Nữ hóa có tinh hoàn
Dạng liên giới tính này xảy ra ở người có bộ nhiễm sắc thể XY và tinh hoàn, nhưng cơ thể lại không tiếp nhận testosterone do kháng hormone này. Vì vậy, cơ quan sinh dục ngoài phát triển theo hướng nữ tính. Họ có âm đạo (thường ngắn và cụt một đầu), nhưng không có tử cung hay buồng trứng. Đến tuổi dậy thì, ngực phát triển như nữ giới, nhưng không xuất hiện kinh nguyệt và lông mu. Tinh hoàn nằm ẩn trong ổ bụng hoặc tại vị trí môi lớn.
Liên giới tính thật
Liên giới tính thật hay còn gọi là lưỡng tính thật, đây là dạng hiếm gặp khi một người đồng thời có cả buồng trứng và tinh hoàn, chúng nằm riêng biệt hoặc gộp chung tạo thành tuyến sinh dục hỗn hợp, nhưng không hoạt động hiệu quả. Bên cạnh đó, cơ quan sinh dục ngoài của người thuộc nhóm này có thể mang đặc điểm nữ, nam hoặc kết hợp, tùy thuộc vào mức độ ảnh hưởng của hormone trong quá trình phát triển phôi thai.
Loạn tuyến sinh dục kết hợp
Đây là một dạng liên giới tính hiếm gặp và khá phức tạp. Theo đó, bên trong cơ thể của người mắc phải sẽ có một bên là tinh hoàn, bên còn lại không biệt hóa rõ ràng. Đồng thời, cấu trúc sinh sản có xu hướng thiên về nữ nhưng đôi khi lại có thêm các đặc điểm nam giới. Khi đến tuổi dậy thì, họ không phát triển vòng một hoặc không bị hành kinh, do hệ nội tiết bị suy giảm nghiêm trọng.
Cách xác định Intersex theo y khoa như thế nào?
Theo chuyên gia, để chẩn đoán chính xác một đứa trẻ có phải Intersex hay không, cần thực hiện một loạt các xét nghiệm và kiểm tra y khoa chuyên sâu, chứ không thể chỉ dựa vào hình dáng bên ngoài. Dưới đây là các phương pháp được áp dụng phổ biến:
– Xét nghiệm nhiễm sắc thể: Đây là bước đầu tiên để xác định giới tính di truyền, giúp bác sĩ biết được trẻ mang nhiễm sắc thể XX, XY hoặc có sự bất thường nào trong cấu trúc gen hay không.
– Xét nghiệm hormone: Phương pháp này nhằm đo lường nồng độ các loại hormone giới tính như testosterone, estrogen, DHEA và các hormone khác có liên quan. Từ đó, bác sĩ đánh giá khả năng sản xuất hormone của cơ thể, phát hiện các rối loạn như thiếu hụt, dư thừa hoặc kháng hormone, những yếu tố gây ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển giới tính và hình thành cơ quan sinh dục.
– Siêu âm bộ phận sinh dục: Kỹ thuật này dùng để quan sát cấu trúc bên trong như tử cung, buồng trứng, tinh hoàn ẩn… cũng như hình thái bên ngoài của bộ phận sinh dục. Việc siêu âm không chỉ giúp phát hiện các bất thường trong giải phẫu mà còn hỗ trợ bác sĩ đánh giá khả năng hoạt động của các cơ quan sinh sản.
Phụ huynh cần làm gì khi con là Intersex?
Khi đứa trẻ được chẩn đoán là lưỡng tính, điều đầu tiên cha mẹ cần làm là giữ vững tinh thần và chủ động tìm hiểu thông tin chính xác. Việc con không thuộc về giới tính nam hay nữ theo cách truyền thống không đồng nghĩa với việc con đang mắc bệnh lý nguy hiểm. Đây chỉ là sự khác biệt về mặt sinh học cần được hiểu đúng và tiếp cận với sự đồng cảm.
Điều quan trọng là cha mẹ nên hợp tác chặt chẽ với đội ngũ bác sĩ chuyên về nội tiết nhi, di truyền học và tâm lý học để hiểu rõ tình trạng của trẻ. Các xét nghiệm chuyên sâu như phân tích nhiễm sắc thể, định lượng hormone và siêu âm cơ quan sinh dục sẽ giúp xác định hướng điều trị và chăm sóc phù hợp. Không nên tự ý quyết định giới tính cho trẻ chỉ dựa trên vẻ bề ngoài, vì sự phát triển sinh học và nhận thức giới có thể thay đổi theo thời gian.
Trong trường hợp, nếu trẻ có những bất thường về giải phẫu gây ảnh hưởng đến việc tiểu tiện, chức năng sinh lý hoặc khả năng sinh sản ở tương lai, thì cha mẹ nên can thiệp phẫu thuật từ sớm, nhằm phòng ngừa biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống cho trẻ. Tuy vậy, mọi quyết định phẫu thuật chỉ nên tiến hành sau khi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa đã cung cấp đầy đủ thông tin, giải thích rõ ràng các rủi ro, và đảm bảo rằng tình trạng sức khỏe tổng thể của trẻ ổn định.
Ngược lại, đối với trường hợp trẻ thuộc nhóm Intersex, nhưng vẫn sinh hoạt bình thường, không xảy ra bất kỳ triệu chứng nguy hiểm nào. Thì nhiều chuyên gia khuyến nghị nên trì hoãn việc phẫu thuật xác định giới cho đến khi trẻ đủ trưởng thành để tự bày tỏ quan điểm và mong muốn của bản thân. Lựa chọn này được xem là nhân đạo và tôn trọng quyền tự quyết của trẻ. Ngoài ra, còn vì các lý do sau đây:
– Phẫu thuật giới tính rất khó đảo ngược: Nếu trẻ lớn lên không đồng thuận với giới tính được chỉ định từ nhỏ, việc điều chỉnh lại có thể đối mặt với rủi ro lớn, thậm chí không thể phục hồi hoàn toàn chức năng sinh lý.
– Trẻ cần quyền tự quyết: Khi trưởng thành, trẻ sẽ phát triển nhận thức về bản dạng giới của chính mình và được quyền lựa chọn liệu có muốn can thiệp phẫu thuật hay không.
– Khó thích nghi với giới tính không phù hợp: Nếu bị gán giới tính sai lệch khi còn nhỏ, trẻ có thể gặp khủng hoảng tâm lý, khó hòa nhập, thậm chí có nguy cơ trầm cảm nếu cảm thấy bản thân không đúng với hình thể được quy định.
Ngoài ra, bất kỳ ca phẫu thuật nào cũng tiềm ẩn nguy cơ biến chứng như nhiễm trùng, sẹo xơ, giảm độ nhạy cảm ở vùng cơ quan sinh dục. Hoặc ảnh hưởng đến khả năng quan hệ tình dục khi trưởng thành. Vì vậy, cha mẹ cần hiểu rằng “chờ đợi” không đồng nghĩa với bỏ mặc, mà là tạo điều kiện để con phát triển trong một môi trường an toàn và có đủ thời gian để con định hình bản thân một cách tự nhiên.
Hy vọng rằng, qua những thông tin trên đây, bạn đã hiểu rõ hơn về Intersex là gì, cũng như những khía cạnh y khoa liên quan đến tình trạng này. Nói tóm lại, việc trang bị kiến thức đầy đủ về Intersex không chỉ giúp cha mẹ chuẩn bị tốt tâm lý để đồng hành cùng trẻ. Mà còn góp phần xây dựng một xã hội tôn trọng sự đa dạng và bình đẳng giới.
